لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

مقدمه: فرایند نسخه نویسی یکی از دغدغه های اصلی سیاست های سلامت است و تلاش برای ارتقای مستمر نسخه نویسی بهینه و مناسب در بیمارستانهای آموزشی درمانی ضروری است. هدف از این مطالعه شناسایی مزایا و چالش های اصلی نسخه نویسی الکترونیک دارویی در بیمارستان های آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل بود. روش ها: پژوهش کیفی حاضر به روش تحلیل محتوا درسال 1402 اجرا شد و مزایا و چالش های نسخه نویسی الکترونیکی از دیدگاه چهار گروه ذینفع (پزشکان، مسئولین فنی داروخانه ها، بیماران و کارشناسان بیمه) بررسی MAXQDA شد. ذینفعان به صورت هدفمند در مصاحبه شرکت نمودند. تحلیل داده ها با استفاده از نرمافزار 2020 انجام شد. یافته ها: رفع ناخوانایی دستورات دارویی و متعاقب آن کاهش خطاهای دارویی و نیز بهبود امنیت و محرمانگی اطلاعات از مهمترین مزایای نسخه نویسی الکترونیکی میباشند. قطعی و کندی متناوب سرعت اینترنت و کامل نبودن زیرساخت ها، جستجوی سخت داروها، عدم هشدار برای تداخلات دارویی، عدم ارتباط با سیستم های تصمیم یار بالینی نیز به عنوان چالش های اصلی این سیستم شناسایی شدند. نتیجه گیری: پیاده سازی سیستم نسخه نویسی الکترونیکی برای ارتقای نظام سلامت کشور ضروری است. لازم است مزایای این سیستم به خوبی معرفی و آموزش های موردنیاز به اشکال مختلف جهت استفاده درست به کاربران داده شود. ارتباط مستمر با کاربران و دریافت نقطه نظرات آنها موجب پیاده سازی دقیق نسخه نویسی الکترونیکی و حذف نقاط منفی آن خواهد شد.

1مقدمه: در امریکا، پرستاران متخصص فوق لیسانس و دکترا،  به دلیل کمبود پزشک در مناطق دورافتاده، مشکلات سلامتی گروه­های مختلف جامعه را مشابه پزشکان تشخیص داده و درمان می­کنند. هدف این مطالعه مرور جنبه های مختلف نسخه نویسی پرستاری در امریکا به عنوان یک الگو برای سیاستگذاری و توسعه این نقش در ایران است. روش کار: با مرور حیطه­ای به روش (Arksey & O'Malley, 2005)، در موتور جستجوی گوگل اسکولار و پایگاه داده PubMed ، با معیارهای ورود مقالات و مستندات به زبان انگلیسی، مرتبط با جنبه های مختلف نسخه نویسی پرستاری امریکا منتشر شده بین سال های 2010 و 2022 جستجو شد. همچنین با جستجو در موتور جستجوی گوگل، قوانین و مقررات، دستورالعمل ها و وب­سایت دانشگاه های امریکا جستجو شدند. از تحلیل محتوای کیفی به شیوه  (Elo & Kyngäs, 2008) برای تحلیل داده استفاده شد. از چک لیست PRISMA-ScR برای گزارش نتایج استفاده شد. یافته ها:  16 مقاله، چهار وب سایت، پنج گایدلاین و چهار انجمن پرستاری وارد مرور شد. شش طبقه اصلی شامل توسعه نقش پرستار متخصص، صلاحیت­ها و ویژگی­ها، نقش­ها و فعالیت ها، حیطه عملکرد، آموزش، مقررات مجوز نسخه نویسی و موانع توسعه نقش و همچنین 21 طبقه عمومی حاصل شد. نتیجه گیری:  در امریکا، پرستار متخصص دارای تحصیلات تکمیلی که آموزش ویژه نسخه نویسی را دریافت نموده است مجوز قانونی نسخه نویسی دریافت می­کند. افزایش رضایت بیمار و پرستار، ارائه مراقبت در دسترس و کم هزینه به خصوص در مناطق کم برخوردار از پیامدهای عملکرد این پرستاران است. مخالفت پزشکان با توسعه نقش پرستار نسخه نویس، ضرورت همکاری و نظارت پزشک و قوانین بازپرداخت بیمه از چالش­های عملکرد آنها است. از مرور نسخه نویسی پرستاری در کشورهای پیشرو در این زمینه می­توان الگو گرفته و نسخه نویسی  پرستاری در ایران را سیاستگذاری کرد.

مقدمه: دارو و تجویز آن یکی از موضوعات راهبردی در حوزه سلامت است. تجویز منطقی دارو و تلاش در جهت مصرف مناسب، بی خطر و کارآمد دارو، از ماموریت های اصلی سیاستگذاران حوزه سلامت کشور است. این مطالعه با هدف مرور مطالعات انجام شده در کشور در زمینه الگوی تجویز دارو انجام شده است. مواد و روش کار: پژوهش حاضر به صورت مرور دامنه ای با استفاده از دستورالعمل آرسکی و اومالی استفاده شد پایگاه های اطلاعاتی انگلیسی و فارسی مورد بررسی در این مطالعه Scopus، Web of Science، PubMed، Magiran و SID بودند. کلید واژه های رایج مرتبط با موضوع مورد مطالعه شامل Prescription، Rational Use، Rational Utilization، Rational Consumption، Overconsumption، Overutilization، Utilization Management، Inappropriate Utilization و Iran به زبان انگلیسی و مصرف منطقی، مصرف غیر منطقی، تجویز منطقی، تجویز غیر منطقی به زبان فارسی بود. مطالعات منتشر شده به زبان غیر فارسی و انگلیسی، کتابها و پایان نامه ها و کنفرانس ها، مطالعاتی به جز پژوهش های اصیل، مطالعاتی که متن کامل مقاله در دسترس نبود و مقالات چاپ شده قبل از سال 2010 از مطالعه خارج شدند. یافته ها: در مرحله اول جستجو 2846 مقاله استخراج گردید که در نهایت 22 مقاله کامل در این مرور بررسی شدند. از مجموع مطالعات 16 مقاله به زبان انگلیسی و 7 مقاله به زبان فارسی چاپ شده بود. حدود 74 درصد مطالعات، نسخ دارویی گروه خاصی از ارائه دهندگان را بررسی کرده بودند و 13 درصد مطالعات بر وضعیت تجویز دارو در گروه سنی سالمندان متمرکز شده بودند. تعداد اقلام دارو در نسخه از 2 قلم در هر نسخه تا 4/5 قلم در نسخه در مطالعات مختلف، متغیر بود. نسخ حاوی حداقل یک داروی آنتی بیوتیک در مطالعات از 8/8 درصد (درمان در منزل سالمندان) تا 97/6 درصد (دندانپزشکان شهر قم) گزارش شده بود. میزان نسخ حاوی داروی تزریقی نیز در مطالعات مختلف از 9/3 درصد تا 58/9 درصد گزارش شده بود. بدیهی است که تفاوت جمعیت گیرندگان و ارائه دهندگان خدمات دلیل اصلی اختلاف شاخصهای نسخه نویسی در مطالعات مختلف بود نتیجه گیری: بررسی روند شاخص ها در مقالات نشانگر بهبود نسبی وضعیت تجویز دارو در کشور بود که نشان دهنده موفقیت سیاستگذاری های کشور در زمینه تجویز و مصرف دارو است. با این حال تا دستیابی به استاندارد های جهانی باید اجرای سیاستهای اصلاح الگوی نسخه نویسی در کشور به خصوص برای گروههای پر خطر جزو اولویتهای نظام سلامت کشور باشد.

مقدمه: برای تسریع روند درمان و بهبودی بیمار و جهت پیشگیری از عواقب نامطلوب پزشکی، دندان پزشکان باید از خطاهای نسخه نویسی آگاه باشند. مطالعه ی حاضر، با هدف بررسی رفتار نسخه نویسی و اشکالات رایج نسخه نویسی در نسخ دندان پزشکان استان خراسان رضوی انجام گردید. مواد و روش ها: در این مطالعه، تعداد 1108 نسخه مربوط به سازمان های بیمه ی تامین اجتماعی و خدمات درمانی که از بهمن ماه 1394 تا خردادماه 1395 توسط دندان پزشکان استان خراسان رضوی تجویز شده بودند، بررسی شد. برای جمع آوری داده ها، لیستی مشتمل بر شکل دارو، نام دارو، دوز دارو، فاصله ی دوزها، روش تجویز، وجود تداخل دارویی بین اقلام دارویی در یک نسخه و تعداد اقلام هر نسخه تهیه شد. همچنین ناخوانا بودن نسخه، فقدان مهر، تاریخ یا امضای پزشک در لیست اشتباهات مربوط به آن نسخه ثبت شد. جهت آنالیز آماری از آزمون های دقیق فیشر و کای اسکوئر استفاده گردید. یافته ها: بیشترین خطاها در نسخ مورد بررسی، مربوط به شکل ناصحیح دارو (17/3 درصد)، روش تجویز دارو (10/9 درصد) و دوز ناصحیح داروها (10/4 درصد) بود. میانگین اقلام تجویزی در هر نسخه، 2/36 قلم بود که در این میان آنتی بیوتیک ها (50/7 درصد) و سپس داروهای ضد درد و ضد التهاب (33/5 درصد) بیشترین داروی تجویزی توسط دندان پزشکان بودند. نتیجه گیری: مطالعه ی حاضر، بیانگر عملکرد مناسب دندان پزشکان استان خراسان رضوی در مورد تعداد اقلام دارویی در هر نسخه بود، اما مقادیر تجویز آنتی بیوتیک ها و داروهای ضد درد و ضد التهاب بسیار بالاتر از مقادیر تجویز شده در سایر مطالعات مشابه خارج کشور بود. با توجه به درصد بالای خطا در نسخ بررسی شده، پیشنهاد می شود در برنامه های درسی رشته ی دندان پزشکی و نیز در برنامه های مدون بازآموزی دندان پزشکان، بر اصول صحیح نسخه نویسی تاکید بیشتر گردد.

دارو درمانی یکی از قوی ترین ابزارهای درمان بیماری ها می باشد و از طرفی دیگر یکی از شایعترین خطاهای پزشکی، خطاهای ناشی از نسخه نویسی کاغذی می باشد. نسخه نویسی کاغذی به دلیل دستخط بد پزشکان، باعث به خطر افتادن ایمنی بیمار و افزایش احتمال وقوع خطاهای پزشکی می شود. پیاده سازی سیستم نسخه نویسی الکترونیک می تواند مشکلات متعدد نسخه نویسی کاغذی را بهبود دهد و باعث صرفه جویی و کاهش هزینه های مراقبت، کاهش اشتباهات نسخه نویسی، خطاهای دارویی، عوارض ناخواسته دارویی، بهبود دارو درمانی و ایمنی بیمار می گردد. هدف مقاله حاضر معرفی فناوری نسخه نویسی الکترونیکی و تاثیر آن بر خطاهای دارویی بود. این مطالعه از دسته مطالعات مروری- نقلی (Narrative Review) است که در سال 1393 خورشیدی انجام گرفته است. در این مطالعه از طریق جستجوی واژه های کلیدی از قبیل Electronic Prescription، E-prescription، Medication Errors، Patient safety مقالات در مجلات (متن و چکیده)، کتاب ها، چکیده مقالات کنفرانس ها و مستندات علمی اینترنتی سال های 2014-2000 میلادی در پایگاه های داده معتبر از قبیل PubMed، ISI web of science، Scoupus،Embase و موتورهای جستجو مانند Yahoo، سال های 2014-2000 میلادی انجام شد. از بین 58 منبع تنها 35 عدد، با توجه به ارتباط با موضوع مربوطه انتخاب گردید. فناوری نسخه نویسی الکترونیک ابزاری قدرتمند جهت مدیریت دارویی بیماران و افزایش کیفیت درمان های دارویی می باشد.این فناوری ادغام نظام اطلاعات بیمارستان و پرونده الکترونیک سلامت و بهره گیری از حمایت سیستم های پشتیبان تصمیم باعث کاهش انواع خطاهای تجویز دارویی و افزایش ایمنی دارو درمانی بیماران می گردد.

1سیستم های نسخه نویسی الکترونیک می­توانند ایمنی بیماران و کیفیت خدمات مراقبت سلامت را با کاهش خطاهای پزشکی ارتقا دهند. لذا این مطالعه با هدف بررسی دیدگاه پزشکان و داروسازان شهرستان بیرجند در مورد نسخه نویسی الکترونیک انجام شد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی کاربردی است که به صورت مقطعی در سال 1403-1402 در بیمارستان های دولتی، خصوصی، درمانگاه ها (خیریه، خصوصی، دولتی و تأمین اجتماعی)، مطب پزشکان و داروخانه های شهرستان بیرجند انجام شد. بر اساس مقدار انحراف معیار 0/9 و مقدار خطای قابل قبول 0/2 و ریزش 20 درصدی نمونه ها، حجم نمونه 100 نفر پزشک و داروساز تعیین شد که به صورت در دسترس وارد مطالعه شدند. به منظور گردآوری داده ها از پرسشنامه دو قسمتی شامل اطلاعات دموگرافیک اعم از جنسیت، سن، شغل، محل کار، سابقه کار و تجربه نسخه نویسی الکترونیک و 31 سؤال اختصاصی در نه حیطه بود. پژوهشگر با مراجعه حضوری پرسشنامه را در اختیار شرکت کنندگان قرار داد. سپس داده های گردآوری شده با استفاده از آزمون های توصیفی تحلیلی در نرم افزار آماری SPSS نسخه 22 بررسی و تجزیه و تحلیل شد. میانگین نمره در حیطه های مورد بررسی از دیدگاه کاربران از بیشترین به کمترین شامل تأثیرات اجتماعی (4/01)، استفاده واقعی (3/71)، عادت (3/66)، قصد استفاده (3/39)، اعتماد (3/15)، عملکرد مورد انتظار (3/07)، تلاش مورد انتظار (2/78)، ارزش قیمت (2/73) و شرایط تسهیل گر (2/32) بود. بین سن و تلاش مورد انتظار (0/001>P) و (0/615=r)، سن و عملکرد (0/44-=r)، سن و اعتماد (0/305-=r)، سن و ارزش قیمت (0/379-=r) و سن و شرایط تسهیل گر (0/584-=r) ارتباط آماری معنادار معکوس مشاهده شد (0/05>P). از میان این ابعاد، تلاش مورد انتظار و عملکرد تفاوت آماری معناداری بین شرکت کنندگان زن و مرد نشان داد (0/05>P). در نتیجه، دیدگاه پزشکان و داروسازان نسبت به استفاده از سیستم نسخه نویسی الکترونیک در سطح متوسطی قرار داشت.

نسخه نویسی دارویی یکی از فرایندهای مهم و حیاتی در هر کشور است و بقای هیچ جامعه مدرنی بدون فرایندهای نسخه نویسی دارویی قانونمند ممکن نیست. لزوم استفاده از نوآوری های فنی برای ارایه مراقبت بهداشتی با کیفیت و فشار دولت ها برای حرکت به سمت یک جامعه اطلاعاتی در مراقبت بهداشتی موجب گردیده است که استفاده از فن آوری های جدید و سیستم های الکترونیکی در نسخه نویسی به عنوان راه حل نهایی برای غلبه بر مشکلات مهم و فراوان فرایند نسخه نویسی کاغذی، مانند افزایش سریع هزینه های دارو و خطاهای مهم نسخه نویسی مطرح گردد. از این رو، مقاله حاضر با هدف فراهم نمودن اطلاعات کاربردی در زمینه سیستم نسخه نویسی الکترونیک برای ذی نفعان تهیه شده است. این مقاله نوعی مطالعه مروری-نقلی (Narrative review) بود، که از طریق جستجوی کلمات کلیدی مرتبط با نسخه نویسی الکترونیک در موتورهای جستجوی Yahoo و Google، پایگاه ها و بانک های اطلاعاتی PubMed، ISI Web of Science، Scopus،EMBASE  و کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی ایران با اعمال معیار ورودی زبان انگلیسی و بدون محدودیت زمان انجام شد و مقالات و راهنماهای مرتبط با مشکلات نسخه نویسی کاغذی، مفهوم، ویژگی ها، سطوح، مزایا، ذی نفعان و استانداردهای سیستم نسخه نویسی الکترونیک انتخاب و مورد بررسی قرار گرفت. سیستم های نسخه نویسی الکترونیک فرصتی را برای بهبود فرایند نسخه نویسی، کاهش عوارض ناخواسته دارویی و صرفه جویی هزینه های مراقبت بهداشتی فراهم می کند. تقویت و حمایت سیستم نسخه نویسی الکترونیک ایمن و سریع، نیاز به همکاری کلیه ذی نفعان این سیستم دارد، تا دستیابی به بالاترین سطح تکاملی سیستم نسخه نویسی الکترونیک و ادغام با پرونده الکترونیک سلامت به یک واقعیت تبدیل گردد. بنابراین لازم است، زیرساخت لازم برای پیاده سازی سیستم نسخه نویسی الکترونیک یکپارچه ملی و ایمن در کشورهای فاقد این سیستم فراهم شود و سیاستگذاران نیز از استراتژی ها و مشوق های مناسبی برای غلبه بر موانع پیاده سازی و به کارگیری این سیستم استفاده نمایند.